Asken txostena: CS 15/24, CS 16/24 eta CS 17/24 - "Lekale lehor ontziratuak"

Helburua

Oraingo honetan, ontziratutako lekale lehorrak kontrolatu dira, eta arreta berezia jarri zaie lekale ekologikoei eta kalitate bereziko lekaleei (Jatorri Deitura Babestua JDB/Adierazpen Geografiko Babestua AGB).
Kontrol horren helburuak honako hauek izan dira:

• Egiaztatzea produktuak behar bezala etiketatuta daudela, bai establezimendu fisikoetan saltzen direnean, bai online saltzen direnean.
• Produktuen kontrol analitikoa.
• Txikizkako operadoreen kontrola (fisikoak eta online).

Kontrol sistematikoko kanpaina zehatzailea izan da.

Kontrolaren garapena

Denda fisikoak eta online dendak ikuskatu dira. Guztira 96 ikuskapen egin dira, bai fisikoak zein online, eta adierazi behar da emaitzak ez direla nahi bezalakoak izan.

Lekale lehor ontziratuen kontrolari dagokionez, egindako 21 ikuskapenetatik 16tan antzeman dira ez-betetzeak. Kasuen % 52,63an ez zen ontziratze-data agertzen, kasuen % 42,11n ez zen kategoria komertziala jasotzen, eta kasuen % 15,79an ez zen jasotzen nahitaezko nutrizio-informazioa, hala nola balio energetikoa edo koipeen, gantz-azido aseen, karbohidratoen, azukreen, proteinen eta gatzaren kantitateak ( % 15,79). Beste ez-betetze nabarmen bat inportazioko lekaleen kasuan gertatu da, non ez zen jatorrizko herrialdea adierazten.

Lortutako 17 laginetan, laborategiak ez-betetzeak antzeman ditu kasuen % 29,45ean, gehienak alearekin eta horietan hauteman diren akatsekin lotutakoak, bai eta horien kalitateari buruzko komunikazio egokian ere.

Nabarmendu behar da online salmentako produktuen kasuan ez-betetzeak detektatu direla kontrolatutako 8 produktuen % 100ean. Produktuetako batek ere ez zuen behar bezala adierazten ontziratze-data, ezta produktuaren nutrizio-informazioa eta balio energetikoa ere. Kasuen % 50ean ez zen iraungitze-data adierazten, eta % 40an ez ziren kontserbazio-baldintza bereziak adierazten.

Era berean, nabarmendu behar da kontratatutako online operadoreen % 75ek ez zuela informazio egokia ematen atzera egiteko eskubideari buruz, ez eta dagokion ereduari eta entrega-epeari buruz ere.

Lekale ekologikoen kasuan ez da emaitza hoberik lortu. Kasuen % 100ean, ekologikotzat aurkezten diren produktuek bete beharreko Europako araudiarekin lotutako ez-betetzeak antzeman dira etiketetan. Gainera, produktuaren gaineko kontrolaz gain ikuskatutako hiru establezimenduetatik batek egiaztatu du ez zuela produktu ekologikoak ontziratu gabe edo ontziratuta saltzeko EBk behartzen duen ziurtagiririk.

Laginak hartzean lortu dira emaitza onenak, ez baita ez-betetzerik antzeman. Kasu honetan, nabarmentzekoa da enpresen % 80k aurka egin diola Kontsumobideren ikuskapen sistematikoari, eta, beraz, zehapen-espedientea ireki zaie.

Jatorri-izendapenaren bidez kontrolatutako lekaleen kasuan, kasu honetan Gaztela eta Leonen, ez da ez-betetzerik antzeman.

Ondorioa

Ez-betetze garrantzitsuenak lekale lehor ontziratuen lagin-hartzeetan detektatu dira, ez baitira ekologikoak eta ez baitute kalitate bereizirik (JDB/AGB). Laborategiak egiaztatu duenez, produktu horiek ez-betetzeen ehuneko handia dute, batez ere aleek dituzten akatsei eta ale osoen eskasiari dagokienez, eta horrek eragotzi egiten du etiketan agertzen den kategorian sartzea (Estra, I edo II).

Etiketatzeari dagokienez, ekologikoak ez diren eta kalitate bereizirik ez duten lekale lehor ontziratuek ez-betetze ugari dituzte ( % 84,29). Ez-betetze aipagarrienak honako hauek dira: ontziratze-datarik eza ( % 52,63) eta kategoriari buruzko informaziorik eza (% 42,11). Hala ere, badira beste ez-betetze batzuk, hain ugariak izan gabe aipagarriak direnak: ontziratze-data eta gutxieneko iraupen-data ez ziren ikus-eremu berean agertzen ( % 28,57); edo nahitaezko nutrizio-informazioan ez ziren jasotzen balio energetikoa eta koipeen, gantz-azido aseen, karbohidratoen, azukreen, proteinen eta gatzaren kantitateak ( % 15,79).

Lekale lehor ontziratu ekologikoen etiketak ez datoz bat aplikatu beharreko araudiarekin (2021eko otsailaren 22ko 2021/279 (EB) Betearazpen Erregelamendua eta 2018ko maiatzaren 30eko 2018/848 (EB) Erregelamendua, produktu ekologikoen ekoizpen ekologikoari eta etiketatzeari buruzkoa).
Azkenik, kalitate bereiziko lekale lehor ontziratuei (kasu honetan, Gaztela eta Leongo AGB lekaleak) egindako lagin-hartzeak eta kontrolak bat etorri dira aplikatu beharreko araudiarekin.

Bestalde, online saltzen diren lekale lehor ontziratuek ez dute betetzen aplikatu beharreko araudia, eta hauek dira ez-betetze ugarienak: produktuak ontziratze-datari buruzko informaziorik ez ematea ( % 100), balio energetikoa eta mantenugai-kantitateak erreferentziazko ahorakinen ehuneko gisa adierazten badira, ez da honako adierazpen gehigarri hau jasotzen informazio horren ondoan: "Batez besteko heldu baten erreferentziako ahoratzea (8400 kJ/2000kcal)" ( % 100), nutrizio-informazioa, gainera, kontsumo-unitate edo -zatiaren arabera adierazten bada, erabilitako zatia edo unitatea ez da kuantitatiboki adierazten etiketan, eta ontziak dituen zatien edo unitateen kopurua adierazten da( % 100), erabiltzen den zatia edo unitatea ez da adierazten nutrizio-informazioaren ondoan ( % 100), ontziratzea banatzaile baten markapean egiten denean, haren izena, sozietatearen izena edo izendapena eta helbidea agertzeaz gain, ez dira sartzen industria ontziratzailearenak edo osasun-erregistroko zenbakia, aurretik “Ontziratzea…” esapidea jarrita (% 100). 
Operadore presentzialei dagokienez, ez dago ez-betetze aipagarririk, baina online operadoreen % 100ek ez dituzte betetzen urruneko salmentei buruzko informazioa emateko betebeharrak, eta hauek dira ez-betetze nabarmenenak: kontsumitzailearen bizilekuaren forua ez errespetatzea ( % 75), atzera egiteko eskubidearen berri ez ematea eta atzera egiteko eredurik ez ematea ( % 50) eta entregatzeko epearen berri ez ematea ( % 25).

Proposatutako ekintzak

Guztira 33 zehapen-proposamen izapidetu dira, eta, ondorioz, gomendagarria da lekale lehor ontziratuak kontrolatzen jarraitzea, bai etiketei dagokienez, bai laborategiko kontrolei dagokienez. Aipamen berezia merezi du «ekologikoak» etiketa daramaten lekale horien etiketak, non ez-betetzeen kopurua aipagarria den.

Bestalde, gaur egun online salmentak nabarmen handitzen ari direnez, webguneetan ematen den informazioa, bai produktuari, bai salmenta-zerbitzuari buruzkoa, kontsumitzaileen eskubideak bermatzeko aplikatzekoa den araudira egokitzen dela zaindu behar dugu. Ildo horretan, ez-betetzeen kopurua oso handia izan da, eta, beraz, beharrezkotzat jotzen da aldian behin online operadoreak kontrolatzen jarraitzea.